Make your own free website on Tripod.com

PROZA & POňZIE van Jan Bontje

Recensie woordenboek
Home
Gedichten en liedjes met kinderen in de bieb
Drs. P A CAPELLA
duo LODEWIJCK BONDJE
TRIAS POňTICA
Annet Lemaire
LINKS naar websites met poŽzie, proza, filosofie....
[ON]EVENEMENTEN
HAIKU , SENRYU en BONTJES
REIGER BONTJES (HAIKU)
CLERIHEWS
LIMERICKS
QUADREINEN
Denkend aan Holland
Credo
Ode aan Heenvliet
FOOTBALL & POETRY!?
HANS VROLIJK: "Majesteit"
SPUR AGAINST WAR
Gedicht van Nelly Soetens
EDDY LIE: EEN DROOM VAN VREDE
MONUMENT VOOR JAN CAMPERT
Column: De zachte krachten
Column: BUSH, SLAAP ZACHT!
Column: Aangewezen om te heersen
DE DICHTER IS WAT HIJ DICHT
Recensie: VADER & ZOON
Recensie: De schaduw van de ster
Recensie woordenboek
Recensie - Drs. P - Versvormen
Recensie: K.P. Kavafis: "Gedichten"
Recensie: "Thuis en ontheemd"
Recensie: Handgeschreven wereld
ONDERWIJS - een pabo student over zijn motieven
IRAK
Sjaloom
vrede_in_het_hebreeuws.gif

Henk Heikens, Henk Meijering, Hilde Pach, Jaap de Rooij, Abraham Rosenberg en Arianne Zwiers: "Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands" - Uitgeverij Sdu, Den Haag, 2002 - 336 pagina's, paperback, ISBN 90 12 09293 0

In zijn indrukwekkende overdenking bij de teraardebestelling van prins Claus op 15 oktober 2002 verwees de theoloog-dichter Huub Oosterhuis expliciet naar de Joodse bron van de bijbel en daarmee van het christendom. De misplaatste aanspraken op uitverkorenheid en alle daaruit voortvloeiende ellende in het huidige Palestina / Israel zijn hiermee niet gelegitimeerd. De profetische droom over een ge-heel-de wereld waarin vrede heerst, een droom die in de Joodse godsdienst en cultuur heel sterk en prominent aanwezig is, heeft het christendom gevoed en gebakerd en daarmee, naast de Helleens-humanistische ideeŽnwereld en de nog oudere Germaans-Keltische  cultuur, de westerse samenleving helpen vormen. Dat die droom vaak in een nachtmerrie verandert doet niets aan de diepgewortelde vredes-eschatologie af.

Dit woordenboek, dat ik overigens enige tijd vůůr het overlijden van prins Claus in handen kreeg, toont de diepgaande invloed van het Hebreeuws en Jiddisj op onze taal en daarmee op onze cultuur. Antisemitisme is, zoals altijd, ůůk en vooral in dit opzicht zelfhaat: waarin men zelf tekort schiet wordt geprojecteerd op een kunstmatige vijand: 'de' jood. Het is niet om die reden dat ik dit boekje hier en nu recenseer. Deze dwarse gedachten kwamen echter onwillekeurig op bij het (her)schrijven van deze recensie.

Of je nu beroepshalve (schrijver, journalist, onderzoeker) of uit algemene leergierigheid of onbedwingbare nieuwsgierigheid (de gein van het leren, zoals joden zeggen) dit boekje raadpleegt, je komt altijd iets van je gading tegen. Het oer-Hollandse begrip bolleboos blijkt van Hebreeuwse oorsprong, net als woorden als koosjer, Messias, sjoa (of shoah), goochem en geintje, waarbij de herkomst evident(er) is. Dat ook rambam dezelfde oorsprong heeft verbaasde mij eerlijk gezegd.

In de jaren zestig van de twintigste eeuw werd een vriend van mij altijd wel ergens gallisch van. Dit woord blijkt niets van doen te hebben met het GalliŽ van Asterix en Obelix, maar is een Jiddisj woord dat 'misselijk, naar' betekent. Hij gebruikte het dus wel terecht...

Uiteraard kon ik niet nalaten de term Likoed op te zoeken. De naam van deze conservatief-liberale partij in IsraŽl en daarbuiten blijkt te zijn afgeleid van een woord dat samenbundeling betekent. Zonder gelijkenis in de oogmerken van beide politieke stromingen te willen suggereren (ik zet het er maar nadrukkelijk bij om onterechte verwijten en misverstanden te voorkomen) valt het mij op dat het woord fascisme eveneens is afgeleid van een woord dat bundel betekent. Ook in het Jodendom blijkt de grote verscheidenheid aan ideeŽn en opvattingen alle schakeringen van de culturele, politieke en sociale regenboog te weerspiegelen. Zo lees ik tot mijn vreugde dat er ook een Joods-Arabisch dorp in IsraŽl is met de naam Nevee Sjalom: 'woonplaats van de vrede'. Mijn droom is dat Palestina / Israel mag uitgroeien tot een Nevee Sjalom!

In een uitgebreide inleiding van ongeveer 60 bladzijden leggen de auteurs verantwoording af van hun - uiteraard door omstandigheden en karakter bepaalde en beperkte - keuze van de woorden. Zo miste ik de uitdrukking sjappie hendele mendele (hutspot) waarover ik eerder een column schreef voor de electronische nieuwsbrief van OpSpraak. Ook de gekozen spelling komt in deze inleiding ter sprake. Het Jiddisch of Jiddisj - een Duitse taal met Romaanse, Hebreeuwse en Aramese elementen, geschreven met Hebreeuwse tekens - en het Hebreeuws, verschillen immers zo van onze schrijfwijze dat er bij vertaling altijd verschillen in spelling zullen optreden.

Ik kan iedereen aanraden dit woordenboek aan te schaffen - en dan niet alleen om te weten hoe je sjalom schrijft!

© Jan Bontje 2002/2003

(In iets andere vorm ook op de website van OpSpraak)

home