Make your own free website on Tripod.com

PROZA & POňZIE van Jan Bontje

Recensie: K.P. Kavafis: "Gedichten"
Home
Gedichten en liedjes met kinderen in de bieb
Drs. P A CAPELLA
duo LODEWIJCK BONDJE
TRIAS POňTICA
Annet Lemaire
LINKS naar websites met poŽzie, proza, filosofie....
[ON]EVENEMENTEN
HAIKU , SENRYU en BONTJES
REIGER BONTJES (HAIKU)
CLERIHEWS
LIMERICKS
QUADREINEN
Denkend aan Holland
Credo
Ode aan Heenvliet
FOOTBALL & POETRY!?
HANS VROLIJK: "Majesteit"
SPUR AGAINST WAR
Gedicht van Nelly Soetens
EDDY LIE: EEN DROOM VAN VREDE
MONUMENT VOOR JAN CAMPERT
Column: De zachte krachten
Column: BUSH, SLAAP ZACHT!
Column: Aangewezen om te heersen
DE DICHTER IS WAT HIJ DICHT
Recensie: VADER & ZOON
Recensie: De schaduw van de ster
Recensie woordenboek
Recensie - Drs. P - Versvormen
Recensie: K.P. Kavafis: "Gedichten"
Recensie: "Thuis en ontheemd"
Recensie: Handgeschreven wereld
ONDERWIJS - een pabo student over zijn motieven
IRAK

Ithaka - daar aan te komen is je doel

K.P. Kavafis: "Gedichten" - Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam, 2002 - Aantal blz.: 588 - ISBN nr.: 90 351 2418 9 - Prijs: EUR 36,95

De Griekse dichter K.P. Kavafis werd in 1863 geboren in AlexandriŽ, Egypte, en overleed daar in 1933. Hij wordt tot een van de grootste moderne dichters gerekend. Hij heeft niet ťťn bundel gepubliceerd en leefde in een strikt isolement. Pas na zijn dood, in 1935, werd zijn werk, dat hij op losse bladen schreef en uitsluitend aan goede vrienden ter lezing gaf, gebundeld en uitgegeven.

Uitgeverij Bert Bakker stelt ons opnieuw in staat deze dichter, "een Griek die slechts een paar keer in Griekenland is geweest", te leren kennen. De eerste editie van deze vuistdikke bundel verscheen in 1984. Naast de 154 canonieke gedichten (gedichten die door Kavafis zelf goed genoeg werden geacht voor lezing door anderen) vinden we De verworpen gedichten, De onuitgegeven gedichten en De gedichten in bewerking. Hiermee is vrijwel alle poŽzie die Kavafis schreef bijeengebracht. Kavafis wordt "de Alexandrijn" genoemd omdat hij in de stad AlexandriŽ is geboren, er heeft geleefd en er is gestorven, maar ook en bovenal omdat hij deze stad of juister: het Helleense AlexandriŽ uit de Oudheid in zijn poŽzie tot leven brengt. Al lezend wordt men Alexandrijn met de Alexandrijn Kavafis. De bundel is verdeeld in twee hoofdstukken die ons meevoeren naar zijn eigen wereld: de liefdesgedichten met prachtige en fijnzinnige (homo-) erotiek en de historische verzen. Wat de eerste betreft: Kavafis was homoseksueel en moest dit feit uiteraard verbergen. Slechts in zijn poŽzie kon hij zich zelf zijn. Toch bezong vooral mislukte liefdes en illusies over de liefde.

Tracht ze te bewaren, dichter,

hoe weinige zich ook begrijpen laten.

De droombeelden van je liefde.

Breng ze, halfverborgen, in je regels.

Tracht ze vast te houden, dichter,

wanneer ze in je geest tot leven komen,

des nachts, of in de glans van de middag.

In de historische verzen wekt Kavafis vergeten, onbegrepen of miskende helden en koningen tot leven. Zo wijdt hij een aantal gedichten aan de tragische Romeinse keizer Julianos. Julianos is de Griekse vorm van Julianus, wiens volledige naam Flavius Claudius Julianus was. Hij werd in 331 geboren in Constantinopel en stierf bij Bagdad (toch geen voorteken!?) op 26 juni 363. In 355 werd hij caesar (onderkeizer) en van 361 tot 363 was hij keizer van Het Romeinse Rijk. Vanwege zijn pogingen het heidendom te herstellen werd hij door de christenen Apostata (Latijn voor Afvallige) genoemd. In het volgende gedicht - waarin Kavafis refereert aan de zegetocht van de caesar bij Vienne, een stadje bij Lyon in GalliŽ (het huidige Frankrijk) maar ook aan zijn pogingen het heidendom weer in te voeren o.a. door het herstel van oude tempels en heiligdommen - lijkt Kavafis de zijde van het christendom te kiezen:

HUNC DEORUM TEMPLA

Oude blinde vrouw, was jij in t geheim heiden?

Of was je christen? Je woord

dat waar is gebleken dat hij die luid

toegejuicht aankwam in Vienne, de roemvolle

Caesar Julianos, was voorbestemd

de heiligdommen van de (valse) goden te dienen

je woord dat waar is gebleken, sprak jij,

oude blinde vrouw, het met verdriet

zoals ik het wil zien of, verdorvene!, met vreugde?

Ik werd vooral getroffen door het gedicht Ithaka, waarin de dichter pleit voor een levenslange zoektocht naar schoonheid en waarheid. Het eindigt met ontroerende en aangrijpende strofen:

Blijf wel altijd denken aan Ithaka.

Daar aan te komen is je doel.

Maar overhaast de reis in geen geval.

t Is beter dat die vele jaren duurt en

je pas als oude man bij het eiland afmeert,

rijk door wat je onderweg verwierf,

zonder verwachting dat Ithaka je rijkdom schenken zal.

 

Ithaka schonk je de mooie reis.

Bestond het niet, dan was je nooit vertrokken.

Maar mťťr heeft het je niet te bieden.

 

En vind je het armzalig, Ithaka bedroog je niet.

Zo wijs geworden, met zo veel ervaring

heb je al wel door waar Ithakas voor staan.

 

Dit gedicht, genoemd naar het eiland Ithaka uit de Ilias van Homeros, is een hartstochtelijke aansporing om naar de werkelijk belangrijke dingen in het leven te zoeken. Het deed mij onwillekeurig denken aan de essaybundel Ithaka uit 1980 van de Nederlandse historicus en essayist Arthur Lehning, waarin deze zijn levensreis gestalte geeft in de vrijheidlievende en schoonheidminnende essays die hij gedurende tientallen jaren schreef. In tegenstelling tot Kavafis leefde, streed en werkte Lehning verre van afgezonderd. Wonderlijk genoeg vonden zij beiden in "Ithaka", "hun eigen Ithaka", de vervulling van hun leven.

Mooie verzen

Het gedicht BARD, waarvan hier de eerste strofe volgt, slaat zeker ook op de dichter Kavafis zelf:

Ver van de wereld slaat hem dichtkunst in de ban.

Voor hem zijn mooie verzen heel de wereld.

Verbeelding bouwde voor haar bard een sterk

onstoflijk huis dat niet zal wanklen voor het lot.

 

Regeerders en volk kunnen verlamd raken door de al dan niet reŽle bedreiging van "barbaren" en het feit dat de barbaren niet komen. Dit wordt ronduit meesterlijk verswoord in het gedicht IN AFWACHTING VAN DE BARBAREN. Als deze barbaren uiteindelijk niet komen, is er sprake van een zekere teleurstelling, omdat men nu zelf moet denken (en een nieuwe vijand moet bedenken!?) Het gedicht eindigt aldus:

 

-         Waarom begint er nu opeens die onrust

en die verwarring (Wat werden de gezichten ernstig.)

Waarom lopen snel straten en pleinen leeg,

en keert ieder naar huis, verzonken in gedachten?

Omdat de nacht viel en de barbaren niet kwamen.

Enkele lieden, net binnen uit de grensstreek,

zeiden dat er geen barbaren meer zijn.

Wat moet er nu van ons worden, zonder barbaren.

Die mensen waren tenminste een oplossing.

Het kost weinig moeite tijdperken in onze tijd te bedenken die door de teloorgang van de dreiging van barbaren - en de teleurstelling daarover - worden gekenmerkt!

In het persbericht bij het uitkomen van het boek schreef de uitgever: "K.P. Kavafis schreef poŽzie die de poŽzie voorbij lijkt te zijn." De dichter gebruikt inderdaad gewone taal en gewone beelden in zijn poŽzie. Wat beslist niet voorbij is, is de kracht van deze poŽzie, die aan de hemel van de lyriek schittert als ťťn van de helderste sterren. Wie de poŽzie van Kavafis eenmaal kent, wordt een ander mens.

De gedichten werden subliem vertaald door Hans Warren en Mario Molengraaf. De uitgever heeft de originele Griekse tekst naast de Nederlandse vertaling geplaatst. De in 2001 overleden Warren, die het resultaat van zijn noeste arbeid niet meer heeft mogen zien, wordt geŽerd met een in memoriam van zijn vriend en collega. De bundel wordt gecompleteerd met uitgebreide "Noten" met achtergronden of bijzonderheden over de gedichten; een literatuurlijst voor wie meer over deze eenzame reus onder de dichters wil weten en een register van titels en beginregels om het opzoeken te vergemakkelijken. Een absolute aanrader.

© Jan Bontje 2002/2003