Make your own free website on Tripod.com
RECENSIES
Sartre, Jean-Paul - HET ZIJN EN HET NIET
Home
OORLOGSJUNKS
DRIE KLUITEN OP EEN HONDJE
DE ARROGANTIE VAN DE MACHT
ETEN, VUREN EN BEUKEN
DE SCHADUW VAN DE STER
DE WASSENDE REGENBOOG - Eddy Lie
RIJSTPAP, TULPEN & JIHAD
KOMRIJ'S NEDERLANDSE POËZIE van de 19de t/m de 21ste eeuw in 2000 en enige gedichten
HET LATIJN VAN JAPAN
EN WAT DEED MIJN EIGEN VOLK?
NONSENS- EN PLEZIERDICHTEN
LETTERLUST - Kees van Kooten en Ewald Spieker
HANDBOEK VOOR SCHRIJVERS 2003-2004
DE VOORLEZER - Bernhard Schlink
DE GESCHIEDENIS VAN HET DENKEN - André Klukhuhn
ALBERT CAMUS - Een leven tegen de leugen.
Bert Bakker FOLIO-REEKS
HANDGESCHREVEN WERELD - NEDERLANDSE LITERATUUR EN CULTUUR IN DE MIDDELEEUWEN
Beigbeder, Frédéric: EUR 14,99
SCHURKENSTAAT - William Blum
Caldicott, Helen: NIEUW NUCLEAIR GEVAAR
Duo Duo - HET OOG VAN DE STILTE
FUGA
ZWART BORD - Nico Hirt en Gérard de Selys
DE KRITISCHE REEKS van Uitgeverij LEMNISCAAT
Sartre, Jean-Paul - HET ZIJN EN HET NIET
TOM LANOYE HARD GEMAAKT
VERSVORMEN - Drs. P
VIJFDE BULLETIN - TWEEDE WERELDOORLOG
Steinz, Pieter: LEZEN etcetera - Gids voor de wereldliteratuur
ANTON CONSTANDSE - biografie en artikelen
Fransen, Peter e.a. - 11 SEPTEMBER - Waarom de kapers vrij spel kregen
MONTYN - door Dirk Ayelt Kooiman
ANTOINE DE SAINT-EXUPÉRY - door Paul Webster
CONSUELO, De roos en de Kleine Prins
SIEGFRIED
50 JAAR WORLD PRESS PHOTO

 
_____________________________________________________________________

Jean-Paul Sartre: "Het zijn en het niet" (oorspronkelijke titel: Lêtre et le neant, 1943; vertaald en van een voorwoord voorzien door Frans de Haan) - Uitgeverij Lemniscaat Rotterdam, 2003 - Aantal blz.: 788 - ISBN nr. 90 5637 497 4 - Prijs EUR 59,95.

Alweer zo'n boek dat mijn hart sneller doet kloppen, de verticale ader midden op mijn voorhoofd af en toe gevaarlijk dik laat zwellen en asociaal gedrag tot gevolg heeft: al lezend ben ik totaal onbereikbaar voor mijn naasten, ook al zitten zij naast mij op de bank. De vertaler heeft een heidens karwei volbracht en monnikenwerk verricht - een werk van deze opmerkelijke denker omzetten in - verdomd waar! - af en toe zelfs leesbaar Nederlands. Voor een leek op filosofiegebied, en dat ben ik, is dit een verschrikkelijke pil om te slikken. Ik had soms het gevoel neer te storten in een ravijn van onbegrijpelijke en onnavolgbare gedachtegangen, om daarna weer even plotseling te mogen genieten van uitzonderlijke vergezichten.

De filosoof en schrijver Jean-Paul Sartre (1905-1980) - volgens sommigen de filosoof en zelfs de intellectueel van de twintigste eeuw - was beslist geen kamerfilosoof. Hij koppelde zijn opvattingen aan het dagelijkse doen en laten van de mens. In zijn gepassioneerde magnum opus - dat hij op latere leeftijd overigens verworpen heeft - draait alles, net als in zijn andere werken, om de vrijheid. Vrijheid is volgens Sartre niet een eigenschap die we toevallig bezitten, nee: we zijn om zo te zeggen gedwongen vrij te zijn, we kúnnen niet eens niet-vrij zijn. We zijn vrijheid. Essentie is het zijn-der-dingen, existentie het zijn-der-mensen. Dit vrij-zijn noemt Sartre soms het niet - dat wonderlijke niet-zijn dat de mens in staat stelt de wereld te veranderen, te ont-werpen. Uit deze onontkoombare situatie volgt volgens Sartre dat we eeuwig en altijd keuzes (moeten) maken. Vrijheid betekent in de praktijk van alledag steeds opnieuw kiezen. We zijn dus verantwoordelijk voor onze keuzes. Projecteer dat maar eens op de huidige generatie lapzwansen die gekozen heten te zijn om het volk te besturen of op de massa kleurlozen die meent deze lieden gekozen te hebben...

Het is ondoenlijk een samenvatting te geven van dit waanzinnig zinnige werk. Je moet het maar lezen - al zal menigeen, net als ik, de moed weleens in de schoenen zinken bij het aantreffen van zoveel filosofische onstuimigheid. Maar tegelijkertijd, of uiteindelijk, zal een machtig en inspirerend beeld oprijzen: een moedig en nog steeds nee, juist nu uiterst actueel pleidooi voor menselijke waardigheid, vrijheid en verantwoordelijkheid.

Het is jammer dat uitgever en vertaler verzuimd hebben om in een apart hoofdstuk Sartre en zijn werk uitgebreid in historisch en maatschappelijk perspectief te plaatsen. Voor veel lezers zal het werk daardoor in de lucht hangen - terwijl het in werkelijkheid is geschreven vanuit een diepgeworteld, hartstochtelijk verlangen de mens en de wereld te begrijpen. Niet voor niets zei iemand over Sartre dat hij zijn hart in zijn hoofd had! Zo schrijft de man die Nobelprijs weigerde in het Derde Deel, getiteld "Het voor-de-ander" (hoofdstuk I, De blik) dat in de waarneming (de blik) de ander zich "aan mij openbaart (...) als tegenwoordigheid in persoon." De mens is niet louter een ding, een object, maar een persoon: een levend wezen met bewustzijn en dus verantwoordelijkheid: een subject. In het vierde deel, getiteld "Hebben, doen en zijn" lezen we: "Vrij willen zijn betekent kiezen in deze wereld tegenover de anderen te zijn, degene die zo wil zijn moet ook de passie van zijn vrijheid willen."

© Jan Bontje 2003